Schrijftip De Tuin

Wat is het heerlijk om buiten te zijn in een park, op je balkon of juist lekker (als je die hebt) in de tuin. De een heeft groene vingers, de ander juist niet en geniet van een tuinman. In de lente en zomer staat de tuin vol bloemen en in de herfst en winter vallen er blaadjes uit. De tuin kan een heel mooie plek zijn voor je verhaal. Bijvoorbeeld als decor voor een (verboden) romance of juist als een plek waar iemand helemaal tot rust komt en alle gekte van de wereld wil vergeten. Het is een stijlmiddel om hevige emoties te versterken of juist door een verstilling in het verhaal te brengen. Zin om lekker te tuinieren in een verhaal? Wellicht heb je iets aan deze tuintips. (foto’s: Berry de Nijs/Writing Berries)

Kleine handelingen, grote betekenis

Tuinieren lijkt op het eerste gezicht een rustige, bijna eenvoudige bezigheid. Iemand die wat onkruid wiedt, planten water geeft of bloemen schikt in een vaas of pot; het voelt al snel als een decor. Maar een tuin is meer, want in die rust van de natuur schuilen vele mogelijkheden voor je verhaalt. Een tuin in een verhaal is nooit zomaar toevallig gekozen. Het is een plek waar iets groeit, verandert en aandacht nodig heeft. En dat maakt het een verrassend krachtig middel om je personages te laten zien wie ze zijn, zonder dat ze het hoeven uit te spreken.

Kom tot rust in de tuin

Wanneer er veel gebeurt in een verhaal (bijvoorbeeld emotioneel of juist qua misdaad en actie) dan kan de tuin een plek zijn waar de tijd even vertraagt. Handelingen zoals planten, snoeien of water geven vragen aandacht en herhaling en dat zijn ideale momenten om je personage even tot rust te laten komen. Het geeft ruimte om tot zichzelf te komen en na te denken over wat er allemaal om hen heen gaande is. Of het is juist de plek waar je personage wordt geconfronteerd met gedachten die eerder werden weggeduwd. Door je personage iets met zijn handen te laten doen, ontstaat er ruimte voor reflectie zonder dat je in lange innerlijke (en vaak saaie) monologen hoeft te vervallen. De handeling draagt de scène, terwijl de onderliggende gevoelens langzaam naar boven kunnen komen.

De tuin als spiegel

Niet iedere tuin is gelukkig hetzelfde. Daar waar de een houdt van een weelderige Engelse tuin, wil de ander misschien een Barok-tuin of een strakke tuin, zonder al te veel poespas. De een heeft een tuin vol bloemen en groene planten, de ander kiest voor tegels en een goed geplaatste plantenbak. En wat dacht je van een moestuin! Vol heerlijke groente. Wellicht heb je bij ieder type tuin al een personage voor ogen die in deze tuin woont, werkt en leeft. Je kan de verzorgde tuin koppelen aan iemand die controle of houvast zoekt in de chaos van de wereld, terwijl de overwoekerde natuurlijke tuin juist kan wijzen op vrijheid of een gebrek aan discipline. Maar het kan ook juist leuk zijn om de persoon die het allemaal op een rijtje lijkt te hebben voor de buitenwereld, juist een lekkere rommelige tuin te laten hebben, want dat zegt ook genoeg over je personages. De manier waarop een personage met planten omgaat, kan zelfs iets zeggen over hoe diegene met andere mensen omgaat: geduldig, zorgzaam, afstandelijk of juist snel gefrustreerd. Maak hier gebruik van als je personages wil duiden in je verhaal.

De tuin als ontmoetingsplek

Een tuin is een plek waar mensen vaak samenkomen. Soms gepland, soms toevallig. Misschien is het een toevallig gesprek over de heg of het tuinhek met de buurtjes. Misschien heeft je personage wel een barbecue gepland met vrienden en familie. En wat dacht je van samen tuinieren, gewoon omdat het kan? Een gesprek tussen personages kan een andere lading krijgen wanneer het plaatsvindt tussen groeiende planten, met aarde aan de handen en een taak die tussendoor doorgaat. Wanneer personages bezig zijn, hoeven ze elkaar niet constant aan te kijken, waardoor gesprekken minder direct worden. Er ontstaat ruimte voor dingen die anders misschien niet gezegd zouden worden. Juist het feit dat ze ergens mee bezig zijn, kan een gesprek natuurlijker en geloofwaardiger maken.

Verstoppertje spelen

Een groene plek om je te verstoppen van de buitenwereld kan een prachtig begin zijn van een groots avontuur. Misschien is het wel een plek waar je personage de mooiste romances, avonturen en momenten beleeft, zonder dat deze hier echt plaatsvinden. Het is ook letterlijk een plek waar je je kan verstoppen voor een ander. De tuin kan een veilige plek zijn waar iemand zichzelf toestaat om stil te vallen. Het kan heel prettig zijn, die stilte met alleen de geluiden van de natuur, maar nare gedachten kunnen er ook luider worden. Wat begint als een vlucht, kan eindigen in een confrontatie met iets dat niet langer genegeerd kan worden. Zo wordt de tuin ook een heel spannende plek.

Groeien en bloeien

Wist je dat je het groeien en bloeien van alles in een tuin ook als een metafoor kan gebruiken voor een innerlijk psychologisch proces waar je personage doorheen moet. Van groeien en bloeien, tot verwelken en sterven of juist weer opleven… het gebeurt in een tuin, maar ook met een mens. Deze processen kun je subtiel verweven met de ontwikkeling van je personage. Het hoeft niet allemaal even zwaar en donker te zijn. Het kan ook een opbloeiende romance zijn die toch verwelkt. Maar denk ook zeker aan een plant die het niet redt, een roos die eindelijk bloeit, een stuk grond dat opnieuw wordt ingericht; het zijn kleine gebeurtenissen die iets groters kunnen weerspiegelen. Zonder dat je het expliciet hoeft te maken, voelt de lezer de parallel, zolang je het maar subtiel gebruikt.

Handen aan het werk

Tuinieren is heel fysiek; je handen worden vies, je voelt de aarde, je merkt het verschil tussen droogte en regen. Dat maakt het een mooie manier om je verhaal zintuiglijker te maken. In plaats van alleen te beschrijven wat een personage denkt, kun je laten zien wat diegene doet. Hoe stevig er gesnoeid wordt. Hoe voorzichtig iets geplant wordt. Hoe lang iemand doorgaat, zelfs als het eigenlijk niet meer nodig is. In die handelingen zit vaak meer emotie dan in woorden. Misschien zet iemand tijdens een gesprek ineens de schep wel heel stevig in de aarde. Dat kan een schrikreactie opleveren en boosheid uiten. Terwijl het voorzichtig afknippen van rozen om in een vaas te zetten, juist heel delicaat en kwetsbaar overkomt.

Doen en niet doen

Tuinieren in verhalen lijkt eenvoudig om te schrijven, maar juist doordat het zo alledaags is, liggen er een paar clichés op de loer die je eigenlijk liever wil vermijden. Zo wordt in veel verhalen de tuin louter als decor gebruikt. Dat kan heel mooi zijn, maar kan wel een gemiste kans zijn om er meer mee te doen. Laat al dat moois niet zomaar aan je personages voorbij gaan. Over moois gesproken; maak het niet té mooi, als een ansichtkaart. Wanneer iets té perfect is, dan komt het vaak over als nep en het kan zelfs een beetje onheilspellend zijn. Als dat niet je bedoeling is, dan is het juist mooi om kleine imperfecties toe te voegen, zoals modder, een hoopje bladeren op het gras, scherven van een pot en dergelijker. Door niet alles perfect te maken, krijgt de tuin karakter, net als je personage. Zet tuinieren in als rustmoment of juist als moment die spanning kan dragen. Een gesprek dat stroef loopt, kan juist scherper aanvoelen als iemand ondertussen fanatiek staat te snoeien. Of iemand die nét iets te hard een schep in de grond zet. Door de handeling te laten schuren met de emotie, ontstaat er meer gelaagdheid. Beschrijf niet alle handelingen uitgebreid, iedereen weet wel hoe je een plant in de aarde zet. Behalve als je er iets duidelijk mee wil maken natuurlijk.

Niet spectaculair, maar wel krachtig

Tuinieren is misschien niet spectaculair, maar het kan wel heel veel kracht aan je verhaal of personage geven. In de tuin beleef je momenten van rust, herhaling en kleine veranderingen die heel waardevol kunnen zijn voor je verhaal. Personages in je verhaal die in de tuin te vinden zijn, krijgen ruimte om te groeien en het helpt je om hele dialogen achterwege te laten. Eén hand in de aarde zegt soms meer dan een hele dialoog.